April: Het juiste materiaal

In het Frans gebruikt men het woord ‘harnachement’, in het Nederlands noemen we het simpelweg het materiaal of de uitrusting: het hoofdstel, het zadel, de teugels, kortom alles wat op een bepaald moment bij het volledige optuigen van een paard hoort.
Voor het mennen is dat nog heel wat uitgebreider nl. gareel of borsttuig, het schofttuig, de rugriem, de staartriem, de strengen en de leidsels.
Hieronder gaan we het niet in details ingaan op het specifieke materiaal van het mennen.

Het algemeen principe is dat het materiaal goed moet passen voor ruiter/menner en paard én dat het materiaal goed moet worden onderhouden en worden gecontroleerd. Heel wat ongevallen zijn te wijten aan breuken van belangrijke onderdelen van het materiaal of aan de slechte staat van delen van de uitrusting.  

Info over het onderhouden van het materiaal vind je onder de rubriek ‘onderhoud’.

http://i45.tinypic.com/10x91t0.jpgHalster
Om een paard vast te nemen, te leiden en te verzorgen is een halster noodzakelijk. Halsters zijn er in verschillende grootten en uitgevoerd in verschillende materialen, van leer tot katoen en nylon.
Opgelet! Nylon en katoen kunnen snijden en wrijvingen veroorzaken bij langdurig dragen en bij een niet passend halster. De halster moet 'naadloos' om het paardenhoofd passen. Aan de andere kant moet het wel weer zo goed zitten dat het paard het halster niet al te gemakkelijk kan afstropen. Onder de kin bevindt zich aan de halster een metalen ring, waaraan  het touw wordt bevestigd. Het touw wordt meestal met een musketon of een paniekhaak aan het halster bevestigd. Wanneer je een paard vastbindt gebruik altijd de paardenknoop. Deze knoop kan in noodgevallen met één ruk worden losgemaakt.
Steek het uiteinde van het touw terug door de lus. Sommige paarden kennen de truc om de knoop los te maken! De knoop mag niet dichtschuiven. Bind het paard niet te kort of te lang.
Indien het touw te kort is heeft het paard te weinig hoofdvrijheid. Indien het touw te lang is, kan het paard het been over het touw brengen.
Je moet het touw direct los kunnen maken. Paarden mag je enkel binden aan een stevige hechtingsplaats om te vermijden dat ze bij het schrikken het materiaal lostrekken en met zich meeslepen.


Hoofdstel
Een hoofdstel zorgt ervoor dat het bit (tussen de snijtanden en kiezen) op de juiste plaats in de paardenmond blijft. Het bestaat uit een aantal riemen die om het hoofd van het paard worden gelegd.
Heel belangrijk bij een hoofdstel is dat het passend is. Het bit moet op de juiste hoogte hangen in de mond van het paard. Indien dit niet zo is kan het paard drukvlekken hebben ter hoogte van het kopstuk en in en aan de mond van het paard. Indien je zelf geen of weinig ervaring hebt laat je je best  begeleiden door een ervaren lesgever.
Ook de verschillende soorten neusriemen moeten op een juiste manier vastgemaakt worden zodat het geen drukplekken of ongemakken bij het paard veroorzaakt.  De neusriem moet ook steeds proper zijn want ook dat kan drukplekken veroorzaken aan de mond van het paard. De boodschap is dat na het rijden het overtollige vuil aan de neusriem steeds wordt gereinigd.
Daarnaast is het noodzakelijk dat het leder van het hoofdstel regelmatig wordt onderhouden.

De bitten
Zoals eerder reeds vermeld is het heel belangrijk dat een bit goed past. Alleen als het goed past, werkt het zoals het bedoeld is. Daarnaast kan een slecht passend bit het paard onnodig pijn doen. 
Een bit mag niet te breed zijn, dus niet teveel uitsteken aan de zijkanten van de mond, maar het mag ook zeker niet te smal zijn. Een bit heeft de juiste breedte als het mooi tegen de mondhoeken aansluit zonder deze in te klemmen. 
Hoe dik een bit moet zijn, is afhankelijk van de bouw van de mond en de voorkeur van het paard. Er wordt wel gezegd dat een dik bit een vriendelijker bit is en dat een dun bit scherp is, maar dit is lang niet altijd waar. Een paard met een klein en fijn mondje heeft helemaal geen plaats voor een dik bit, voor zo'n paard is een dik bit heel onaangenaam. Ook hier geldt weer dat het een kwestie van uitproberen is wat voor jouw paard de juiste dikte is.
Een proper bit is essentieel. Indien er resterend vuil aan een bit blijft hangen kan dit vervelende gevolgen veroorzaken in de mond van het paard. Wanneer het bit telkens na het rijden wordt afgespoeld dan is dat een kleine moeite en zal het paard je heel dankbaar zijn.

Teugels
Teugels zijn door middel van gespen of haken aan het bit bevestigd. De teugels zorgen ervoor dat jet het paard kan sturen en leiden. Belangrijk is hierbij dat de teugels in goede staat zijn. De gespen, haken en ook het leder moeten regelmatig gecontroleerd worden zodat schade kan opgespoord worden. De duurzaamheid van het materiaal hangt heel sterk af van de graad van verzorging.

Zadel
Er bestaan verschillende soorten zadels, waarvan het veelzijdigheidszadel, het dressuurzadel en het springzadel het meest voorkomen. Heel belangrijk bij het paardrijden is de keuze van het juiste zadel. Het zadel moet het paard passen, maar daarnaast moet het ook voor de ruiter goed zijn. De afmetingen van het zadel moeten aangepast zijn aan de omvang van het zitvlak van de ruiter.

Hoe kun je een goed zadel herkennen?
Een goed zadel is een zadel dat een goed passende boom heeft, die correspondeert met de rug van het paard en die bovendien in balans ligt, zodat de ruiter ongedwongen correct rechtop kan zitten met voldoende ondersteuning. Dit terwijl er nog genoeg ruimte is om de balans te kunnen verleggen!

In de praktijk blijken veel zadels te smal, te breed, te lang, te rond, te leeg of te paardonvriendelijk te zijn voor het betreffende paard.
Veel paarden zijn gevoelig in de rug doordat het zadel te lang naar achter draagt, d.w.z. het kussen draagt voorbij de laatste ribben, zodat de rugspieren ter plaatse overbelast worden. De ligging van het zadel is ook van groot belang, deze dient achter de punt van de schouder te liggen om schoudervrijheid te kunnen bieden naast voldoende draagvlak en balans.

In de praktijk blijkt ook dat de ruiter door een zadel dat goed in balans ligt veel gemakkelijker correct komt te zitten met bovendien een betere beenligging. Door deze verbeteringen kan men betere hulpen geven hetgeen tot een betere harmonie leidt tussen paard en ruiter.

Singel 
Ook de singel is van belang voor het paard, veel singels verdelen de druk onvoldoende zodat de singel teveel gaat snijden. Controleer ook steeds of de singel nog in goede staat is en vooraleer het wordt aangebracht goed gereinigd is. De singel moet ook passend zijn voor het paard. Een te lange singel kan onvoldoende aangespannen worden en is heel gevaarlijk tijdens het opstijgen of tijdens het rijden. Het zadel kan draaien waardoor heel gevaarlijke situaties ontstaan.

Stijgbeugels + stijgbeugelriemen
De stijgbeugels moeten voorzien zijn van antislipvoetsteunen om te voorkomen dat de voet van de ruiter wegglijdt en in de stijgbeugel blijft haken.  Ook de beveiligingssystemen van de stijgbeugelriemen moeten gecontroleerd worden op het goed functioneren. Die systemen voorkomen dat de stijgbeugelriem wegglijdt en onverwachts loskomt (vb. tijdens het springen). Maar indien de ruiter valt moet deze riem voldoende snel loskomen, zodat de ruiter niet meegesleept wordt. De stijgbeugelriemen moet ook regelmatig gecontroleerd worden om na te kijken of de gaten niet zijn doorgescheurd (zie foto).

Zadeldoek
Wat betreft zadeldoeken kan het ook mis gaan. Een zadeldoek beschermt de paardenrug tegen het zadel en het zadel tegen het paardenzweet. Zorg wel dat deze niet kan gaan knellen of schuren! Daarnaast zijn weinig paarden recht bovenaan, echter er zijn nog steeds diverse merken zadeldoeken die wel recht zijn. Af en toe komt het voor dat een op maat aangepast zadel niet voldoet doordat men een verkeerde zadeldoek gebruikt!
Zorg ervoor dat de zadeldoeken ook vastgemaakt worden aan het zadel. Hiervoor zijn lussen voorzien. Dit zorgt ermee voor dat het zadeldoek op haar plaats blijft liggen. Zadeldoeken die verschuiven of zelfs van onder het zadel komen kunnen voor hevige schrikreacties bij het paard zorgen waardoor gevaarlijke situaties kunnen ontstaan.
Een zadeldoek moet ook steeds droog en proper zijn. Drukvlekken kunnen heel vlug ontstaan maar het genezingsproces is van lange duur. Dus beter voorkomen dan genezen. Door waakzaamheid van de ruiter tijdens het opzadelen kunnen dergelijke problemen vermeden worden.

http://www.horseshopinternational.nl/images/Bates%20caprilli%20springzadel.jpg http://www.horseshopinternational.nl/images/Dressuurzadel%20verstelbare%20boom.JPG http://www.horseshopinternational.nl/images/Norton%20Rexine%20veelzijdigheidszadel.JPG
springzadel             dressuurzadel              veelzijdigheidszadel

Menners, kijk je leidsels na!
Het enige contact dat de menner met het paard heeft is via de mond, door middel van de leidsels. Daarom is het telkens heel belangrijk dat je voor je gaat inspannen de leidsels goed nakijkt en dat je een goede kwaliteit leidsels gebruikt. Vooral bij het deel dat aan het bit bevestigd wordt, de bitstoten, moet je goed opletten! Let op slijtage en scheurtjes.

Bronnen:

  • Paardrijden Ruiterbrevetten VHS
  • Brochure: Veilig omgaan met paarden
    © Vlaamse Overheid, Departement Landbouw en Visserij Instituut voor Landbouw- en Visserijonderzoek (ILVO)